Kamulaştırma Nedir?

Türkiye’de 160 yıllık bir geçmişe dayanan kamusallaştırma, devletin kamu yararında oldukça bir kişinin sahipliğinde bulunan özel mülkiyete kişi rızası dışında ve kişinin çıkarına karşılık bedel ödemesiyle son vermesidir. İdare hukukuyla devletin üstlendiği sorumluklar ve kişilerin çıkarının feda edilmesi dengesi kurulmuş olur.

Kamulaştırma birden fazla idare tarafından karara bağlanabilir bunlardan bazıları;

• Köy yararına kamusallaştırma yapılacaksa köy ihtiyar kurulu
• Belediye yararına kamusallaştırma yapılacaksa belediye encümeni
• İl özel idaresi yararına kamusallaştırmada yapılacaksa il daimi encümeni
• Devlet yararına kamusallaştırma yapılacaksa il idare kurulu
• Yükseköğretim Kurumları için kamusallaştırmada Yükseköğretim Kurulu
• Üniversiteler, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu, Atatürk Kültür Kurumu, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yararı için yapılacak kamusallaştırmalarda ilgili kurumların yönetim kurullarında
• Birden çok ilin yararını kapsayan kamulaştırma işlemlerinde Bakanlar Kurulu tarafından ve bunun gibi sıralanabilir.

Kamusallaştırma Şartları Nelerdir?

 Kamulaştırmanın Usulleri Nelerdir? sorusuna cevap bulmadan önce kamusallaştırmanın tanımı ve hangi şartlar altında gerçekleştiğini bilmek gerekmektedir. Kamusallaştırma sadece yetkili idare tarafından yaptırılır. Kamulaştırmanın zorunlu olması için bir yarar gerekir ve bu yarar ilgili idarenin kamu tüzel kişileri vermelidir. Kamusallaştırmanın genel konusu ‘özel mülkiyete konu olan taşınmaz; şeklinde olmalıdır. Kamusallaştırmada kamusallaştırılan taşınmaz malın ederi peşin ödenmelidir. Yasadaki esaslar baz alınarak işlem tamamlanmalıdır.

Kamusallaştırmanın şartları aynı zamanda da usulleri 2942 sayılı kanunla beraber düzenlenmiştir.

Kamulaştırma Türleri Nelerdir?

Olağan kamulaştırmanın yanında üç çeşit olarak istisnai durumlar için kamulaştırma işlemi çeşitlendirilmiştir. Bunlar;

1. Trampa Yolu ile Kamusallaştırma İşlemi: Taşınmaz malın kamusallaştırmasının kamu projesi için kullanılmasını ifade eder. Taşınmaz malın değeri idari komisyon ya da bu amaç için kurulan bir komisyon tarafınca nakit olarak karşılanır.
2. Kısmen Kamulaştırma İşlemi: Kamulaştırma işlemi bir taşınmazın tamamını kapsayabildiği gibi bir kısmı içinde geçerli olabilir. Bu tür kamusallaştırma işlemlerine kısmi ya da kısmen kamusallaştırma adı verilir.
3. Acele Kamulaştırma: Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu uygulanırken, olağanüstü durumlarda, Bakanlar kurulunun kararı alınacağı durumlarda taşınmaz malların kamusallaştırma durumunda ortaya çıkmaktadır.

Kamulaştırmanın Usulleri Nelerdir?

Her hukuki süreçte ve devlet işlemlerin olduğu gibi kamulaştırma konusunda da usuller oldukça önemli bir yerdedir. Belli bir tertip ve düzen içerisinde kamusallaştırma işleminin başlaması, devam etmesi ve bitmesi gerekmektedir. Başlangıçta kamusallaştırma için kamu yararı kararı alınması gerekir. Fakat imar planı varsa veya bakanlıkların hazırladıkları proje kapsamında kamu yararı kararı yerine yapılacak olan plan ya da proje kamu yararı niteliğinde geçer. Kamu yararı kararı onayı alındıktan sonra takdir komisyonu kurulur. Takdir komisyonu, kamusallaştırılacak olan taşınmazın tahmini ederini tespit eder. Bu tespit yapılırken taşınmazın cinsi, yüzölçümü, ederini etkileyecek tüm nitelikleri bunların ayrı ayrı değerleri, mevcutsa vergi beyanı, resmi makamlarca yapılan fiyat değerlendirmeleri, olduğu gibi kullanımı halinde getireceği gelir, maliyet hesapları ve yıpranma payı göz önünde bulundurulur.  Daha sonra sahiplik hakkı bulunan kişi ‘pazarlık’ yoluyla anlaşma için görüşmeye çağrılır. Değer tespiti beraber incelenir gerekli durumlarda ek dosya istenir ya da bilirkişi değişikliğine gidilir. Eğer anlaşma gerçekleşmezse anlaşmazlığın belgeleriyle beraber asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tapu tespiti davası açılır. Mahkemece hazırlanan meşruhatla davetiye tebliğinde taşınmaza sahip kişi 30 gün içerisinde idare mahkemesine dava açmalıdır.  Kamusallaştırmanın kesinleşmesi adli yargı mahkemesi tarafından tebliğ yoluyla açıklanır.  Pazarlıkla beraber anlaşmanın sağlanmasıyla da bedel 15 gün içerisinde ödenerek kamusallaştırma sağlanır. Kanunun 3. maddesinde bazı kamulaştırma işlemelerinde taşınmaz bedelinin taksitle ödenebileceği belirtilmiştir, bunlar;

• Enerji projeleri
• Turizm
• İskan Projeleri
• Sulama Projeleri
• Yeni ormanlar
• Tarım reformları gibi faaliyetlerdir.