Tren kazası sonrası yolcuların hakları konusu, alınabilecek maddi ve manevi tazminatları içerir. Ancak bu mevzuya geçmeden evvel, trenlerin taşımacılık hukukunda nasıl bir yere ve öneme sahip olduğundan bahsetmemizde fayda vardır.

Demiryolları üzerinde vuku bulan kazalar, karayolları trafik kazalarına göre farklı hukuki statüde değerlendirilir. Türkiye’de tren / demiryolu taşımacılığı TCDD (trenin işletme sorumlusu kurum) eliyle gerçekleştirilir. TCDD ölümlü ve maddi hasarlı kazalarda ‘özel hukuk hükümlerine bir tâcir ve tâbî bir kuruluş’ sıfatıyla sorumludur.

Demiryolları İdaresinin Sorumluluk Kapsamı

Yasal düzenlemeler kapsamında demir yolları idaresinin sorumluluğu üç kısma ayrılabilir:

• Hemzemin geçitlerde tren kazalarına yönelik sorumluluk
• Üçüncü kişilere karşı -bir ticari işletme olarak- sorumluluk,
• Eşya sahiplerine ve yolculara karşı sorumluluk.

TCDD; taşıdığı malların, üçüncü kişilerin ve yolcuların güvenliğini korumakla görevlidir. Bu hususta gerekli tedbirleri almak da yine TCDD’nin mükellefiyetindedir.

Eğer;

• Sorumlular gereken önlemleri almadığı için,
• Dış etkenler nedeniyle,
• Ya da işleten kimsenin kusurlu hareketinden dolayı bir tren kazası meydana gelirse bu durumda devletin ve TCDD’nin sorumluluğu kazanın niteliğine göre değişir. (Maddi hasarlı, yaralanmalı, ölümlü vb.)

Devletin Ölümlü Tren Kazasında Tazmin Sorumluluğu

Bu durumda 6102 sayılı TTK’nin 914. Maddesi uygulanır. Söz konusu maddenin ikinci fıkrasında şöyle bir hüküm yer alır:

‘Yolcunun kazaya uğramasından dolayı meydana gelecek zararların tazmini taşıyıcı tarafından gerçekleştirilir. Kaza neticesinde yolcu vefat ederse o kişinin yardımından yoksun kalanlar, maruz kaldıkları zararın tazmin edilmesi için taşıyıcıya başvurabilir.’

Burada, ölen kimsenin sağlığında maddi-manevi destek sağladığı kişiler kastedilmiştir. Onlar ölümlü tren kazasında vefat eden yakınlarından kaynaklı olarak tazminat hakkına sahiptir. Bu kişiler; ölenin annesi, babası, evliyse eşi ve çocukları olabilir. Ölenin, bedeni gücünden ve kazancından yararlanan bu kimseler tazminat bedeline hak hak kazanırlar.

Ölen kişinin kazancı olmasa bile durum değişmez. Tren kazasında bir ev hanımının vefat ettiğini düşünelim. Bu halde de yine sağ kalan kocası ve çocukları taşıyıcıdan maddi tazminat isteme hakkına sahip olabileceklerdir.

Maddi tazminatın yanı sıra bu kişiler manevi tazminat almaya da hak kazanırlar. Söz konusu manevi tazminat bedeli belirlenirken şu hususlar dikkate alınır:

• Kişinin uğramış olduğu psikolojik travma (psikolojik bozukluklar, sinir krizi, korku nöbetleri vb.),
• Ölene yakınlık derecesi.

Yaralanmalı Tren Kazasında Devletin Tazmin Sorumluluğu

Bir kimse tren kazası sonucunda yaralanırsa TCDD’den yani trenin işletme sorumlusu kurumdan tazminat bedeli almaya hak kazanır. Yalnız bu tazminat hesaplanırken şu ölçüler göz önünde bulundurulur:

• Kişinin kazanın gerçekleştiği tarihteki gelir durumu (Herhangi bir geliri bulunmayan işsiz ve öğrenciler, yaşlı kişiler ve çocuklar için farklı bir durum söz konusudur.),
• Gelirinden mahrumiyet oranı,
• Yaralının yaşı,
• Engellilik ölçüsü yani maluliyeti,
• Fizîkî olarak uğradığı zarar,
• Sorumlu kişinin kusur derecesi.

Ayrıca şunlar da tazminat hesaplaması yapılırken dikkat edilen unsurlardandır:

• Sağlığına kavuşabilmek için yapmış olduğu giderler,
• Diğer hastane giderleri
• Hangi mesleği icra ediyordu ise o meslekte kazanma gücündeki kayıp oranı,
• Eğer bakıma muhtaç duruma geldiyse hayat boyu ne kadar bakım hizmeti alması gerektiği (Bedeli),
• Geçici bir süre bakım hizmeti almışsa bunun toplam bedeli gibi parametreler…

Özetle tren kazasına bağlı olarak yaralanan kişi –ölümlü tren kazalarında olduğu gibi- maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bu durumda bilirkişi zararın maddi karşılığını inceler ve mahkeme davayı sonuca bağlar. Zararın / travmanın büyüklüğüne göre alınacak tazminat da artış gösterecektir.

Tren Kazası Davalarına Hangi Mahkeme Bakar?

Ölümlü veya yaralanmalı tren kazalarında vazifeli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir.