Miras hukukunda mirasın vasiyetname ile dağılımı nasıl yapılır sorusu insanların ölümlerinden sonra malları üzerinde yapmak istedikleri ölüme bağlı tasarrufları ve ölümleri halinde, gaipliğine karar verilmesinden sonra veya ölüm karinesinin varlığı halinde mirasa konu mallarının (tereke) yasal mirasçılar ve diğer mirasçılar arasında ne şekilde paylaştırılacağını, borçlarının nasıl ve hangi sırayla ödeneceğini inceleyen bir özel hukuk dalıdır. Miras hukuku kara Avrupa hukuk düzeninde medeni kanunlarda düzenlenir. Miras bırakandan kalan malların (tereke/mamelek) devrine ilişkin işlemler kimi ülkelerde mahkeme kararıyla, kimi ülkelerde de noterliklerde oluşturulan nüfus kayıt sistemleri üzerinden belgelendirilmektedir.

Tereke Nedir?

Tereke, miras hukukunda mirasın vasiyetname ile dağılımı nasıl yapılır konusu ile ilişkili bir kavramdır ve miras bırakan kişinin ölümünden sonra onun malvarlığından ayrılıp mirasçılara geçen kısımdır. Tereke, bir diğer anlamıyla taşınır ve taşınmaz mallarla beraber alacaklar, borçlar, haklar ve yükümlülükleri kapsamaktadır. Daha iyi anlaşılması için şu şekilde örnekleyebiliriz; bir kişi öldüğünde, geride kalan taşınır taşınmaz mallarla beraber banka hesapları, yaptığı yatırımlar, borçları gibi bütün mal varlığı tereke olarak isimlendirir. Bahsettiğimiz bu tereke kişi öldüğünde mirasçılarına kalır ve bu terekenin yönetimi için hukuki işlem başlatılır. Bir başka örnek vermek gerekirse kişi vefat ettiğinde geride bıraktığı ev, araba, şirket ve banka hesaplarını mirasçılar yönetir ve terekenin değerini belirler. Mirasçılar, terekeyi yönettikleri sıra borç varsa ödenmesini, varlıkların satılması veya dağıtılması gibi kararlar alabilirler. Bütün işlemler tamamlandıktan sonra kalan tereke mirasçılar arasında eşit bir şekilde dağıtılmalıdır.

Vasiyetname Nedir?

Miras hukukunda mirasın vasiyetname ile dağılımı nasıl yapılır sorusundan önce vasiyet kapsamının idrak edilmesi gerekir. Vasiyet, kişinin hayatta iken kendi iradesi ile belirlediği beyandır. Bu beyana ise vasiyetname denmektedir. Vasiyetname kişinin ölümünden sonra mal varlığı ile alakalı maddeler ya da yönergeler içerir. Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra mal varlığı hakkında tasarrufta bulunmak için kullanılmaktadır. Kişi öldüğünde yürürlüğe girer ve kişi hayatta olduğu sürece noterde saklanır öldükten sonra ise vasiyetnameler mahkeme tarafından açılır.

En sık görülen üç vasiyet türü şunlardır:

• Resmi Vasiyetname:

Resmi vasiyetname, yetkili olan bir memur sulh hâkimi, noter ya da kanunla bu yetkiye sahip memur tarafından tanık olarak gösterilen iki kişi tarafından yazılır.

• El yazılı Vasiyetname:

El yazısı ile yazılan bu vasiyetname çeşidini miras bırakanın kendi el yazısı ile tamamen kendisinin yazdığı bir belgedir. Her ne kadar kendisi yazmış olsa da belgede kendi el yazısı ve tarih bulunmalıdır. El yazısı ile kişi kendi yazdıktan sonra eğer isterse sulh hakimine, notere ya da yetkili olan resmi memura verilebilir.

• Sözlü Vasiyetname:

Bu vasiyetname türü üstte saydıklarımızın yapılamadığı durumlarda söz konusu olup bu tür durumlarda geçerli hale gelir.

Vasiyetname Varsa Mal Dağılımı Nasıl Yapılır?

Murisin vasiyetname bırakması halinde başka bir deyişle miras hukukunda mirasın vasiyetname ile dağılımı nasıl yapılır sorusu iki temele ayrılarak incelenebilir:

Kanuni koşullara ve murisin özgür iradesine uygun vasiyetname ile vasiyet alacaklısına vasiyet edilen mal yasal mirasçıların saklı payını zedelemediği takdirde geçerli olup bu halde lehine vasiyet yapılan vasiyet nedeniyle kendisine düşen miras payını alır. Terekenin geriye kalan kısmı ise yasal olarak mallar üzerinde hak sahibi olan mirasçılara miras payları oranında eşit olarak dağıtılır.

Eğer ki vasiyetle belirtilen saklı payda mirasçılar hak sahibi ise ve saklı payları zedeleniyorsa vasiyet ancak bu saklı pay dışında klan kısım için geçerli olur. Saklı paya sahip olan mirasçılar da paylarını alabilmek için tenkis adı verilen davayı açarak saklı payları oranında mirastan hak sahibi olur ve alırlar.