Mal sigortalarında sigortanın değeri ve değer kaybı, sigorta alanına yönelik ileriki zamanlarda oluşabilecek zararlara karşı önlem alma ve ortak tehlikelere karşı yardımlaşma düşüncelerinin bir yansıması olarak görülmektedir. Bu sigortacılık sisteminin pozitif yönde işleyebilmesi için organize edecek bir kuruma yani sigortacıya ihtiyaç vardır. Sigortacı, aynı tehlikeye maruz kalması muhtemel olan kişilerden prim adı verilen belli bir miktar para toplayarak fon oluşturulmakta ve meydana gelen zararları yani sigorta tazminatını buradan karşılayarak artan tutardan gelir elde ederek süre gelen bir durumu oluşturur. Sigorta sisteminin kurulabilmesi için gerekenler:

• Tehlike iştiraki: Zarara maruz kalan kişilerden oluşan bir topluluktur.
• Riziko: İleride karşılaşılma ve zarar doğurma ihtimali olan bir olay
• Topluluğun maruz oldukları rizikoların aynı olması
• Sigorta teminatı: Rizikonun gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan ihtiyacın giderilmesi
• Prim: Sigorta korumasının bir karşılığa bağlı olması
• Sigorta yaptıranın korumadan yararlanmak için talep hakkına sahip olması

Kaza ve Prim

Sigortacı tarafından sigorta yaptıranın zararlarının giderileceği kabul edilmesi muhtemel olaya kaza denir. Bir olayın sigorta açısından kaza olarak nitelendirilmesi için insan iradesi ile gerçekleşmiş olması önemli değildir.

Sigorta yaptıran kişi tarafından sigorta şirketine belirli zamanlarda ödenen paraya prim denir. Prim tutarı belirlenirken sigorta yapılanın konusu malın değeri ile sigorta konusu tehlikenin gerçekleşme olasılığı arasındaki oran önemlidir. Mal sigortalarında sigortanın değeri ve değer kaybı, konusunda bu oranın büyü bir rolü bulunmaktadır. Riziko denilen yani zarar olasılığı, yüzde yüze ne kadar yakın ise ödenecek prim tutarı da o oranda yüksek olması beklenir. Riziko oranı ne kadar düşük ise prim tutarı da o oranda azalıştadır.

Mal ve Can Sigortalarının Karşılaştırılması

Mal sigortaları ile can sigortaları tamamen birbirinden farklı esaslara dayanır. Mal sigortalarında temel esas, sigorta bedelinin sigorta değerine eşit olmasıdır. Mal sigortalarında sigorta konusu malın gerçek değeri dikkate alınarak yapılır. Can sigortalarında ise, sigortalının birden fazla sigorta şirketi ile anlaşarak aynı anda her bir sigorta şirketi ile sözleşme yapılabilir ve sigorta değerini belirleme yetkisine de sahiptir. Genel olarak sigortanın işlevleri:

• Sigorta yaptıran bireyler güvence altında olurlar.
• Sermaye, sigorta ve emeği koruyarak milli gelirin azalmasına engel olur.
• Sigorta, ticari faaliyetlerde daha korkusuz ve istikrarlı bir şekilde yapılmasını amaçlar.
• Sigorta, işletme sahiplerinin kredi ihtiyaçlarının gidermelerini amaçlar.
• Sigorta toplanan fonların piyasada işletilmesi ile ülke ekonomisinin kalkınmasını sağlar.
• Sigorta, uluslararası bir durum olduğu için ticari faaliyetlerin yurt dışında da yapılmasını sağlar.

şeklinde sıralanabilir. Mal sigortalarında sigortanın değeri ve değer kaybı bu tür karşılaştırmalar ile daha net anlaşılabilir.

Sigorta Tazminatı

Rizikonun gerçekleşmesi durumunda sigorta şirketi tarafından sigorta yaptırana belli miktarda ödeme yapılması beklenir. Sigorta tazminatı, sigortacı ile sigorta yaptıran arasında yapılan sözleşmedeki koşullara göre oluşan zararın tamamını veya bir kısmını kapsar fakat unutulmamalıdır ki hiçbir zaman sigorta konusu malın sigorta değerini aşamaz.

Mal sigortalarında sigortanın değeri ve değer kaybı, sigorta değeri çıkarının karşılığı olan değerdir. Mal sigorta türünde oluşan gerçek zararın yerine getirilmesi maddi olarak gerçekleştirilir. Manevi tazminatının tespit güçlüğünden dolayı, malın sigorta değeri hesaba katılmamaktadır.

Maddi zarar, sigorta yaptıranın malı üzerinde oluşan eksilme, değer kaybı veya tamamen yok olması gibi ortaya çıkabilmektedir. Mal üzerindeki çıkarını zedelenmesiyle sigortalının zararı, sigorta sözleşmesinde belirtilen tutarı kadarını karşılar. Sigorta sözleşmelerinden doğan bütün talepler, mal sigortalarında alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren 2 yıl ve rizikonun gerçekleşmesinden itibaren 6 yıl geçtikten sonra zamanaşımına uğrar.

Sigorta ettirenin riziko gerçekleşmesinden sonra ortaya çıkabilecek kazanç kaybı, sigorta sözleşmesinde belirtilmedikçe sigortacı tarafından karşılanmaz. Bu kural Türk Ticaret Kanunu Madde 1453-2’de yer almaktadır. Eğer ki tarafların anlaşması durumu gerçekleşirse kazanç kaybının ayrıca makul sınırı aşacak şekilde sigorta edilemeyeceği Türk Ceza Kanununda belirtilmiştir.