Kamulaştırma Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir? – MMT Hukuk Danışmanlık & Avukatlık Ortaklığı

Kamulaştırma davalarında görevli ve yetkili mahkeme neresidir sorusuna kamulaştırmanın temel çeşidine göre cevap vermek mümkündür. Kamulaştırma, mülkiyet hakkının gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi (dernek, şirket, siyasi parti) üzerinde olan taşınır veya taşınmaz malın, kamu yararı gerekçesiyle devlet tarafından üzerinde intifa hakkı (Yetkilerin başkasına devredilmesi) kurulması işlemidir. Bir diğer ifade ile devletin kamu yararını göstererek gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisinin sahipliğinde bulunan özel mülkiyete rızası dışında son vermesidir. Kamulaştırma davaları gayrimenkul davaları kapsamındadır.

Kamulaştırmanın Şartları

Kamulaştırma işleminin gerçekleştirilebilmesi için bazı şartlar vardır. Bu şartlar şu şekilde özetlenebilir:

Kamulaştırma anayasa ve kanununa uygun olmalıdır.
Kamulaştırmayı zorunlu kılan kamu yararı mevut olmalıdır.
Devlet ya da diğer kamu tüzel kişilikleri (il özel idaresi, belediye, köy) tarafından gerçekleştirilmelidir.
Kamulaştırmaya konu edilen mal, özel mülkiyetin olmalıdır.
Kamulaştırılan taşınmaz malın bedeli peşin olarak ödenir.
Kamulaştırma süreci kanunda öngörülen usul ve esaslara göre belirlenir ve yürütülür.

Kamulaştırma Süreci Nasıl Gerçekleşir?

Kamulaştırma süreci belli aşamalarla gerçekleşir. İlk olarak kamulaştırma işlemi yapılacak olan taşınmaz mal için belli bir ödenek ayrılır. Bahsi geçen bu ödenek kamulaştırılmak üzere kamulaştırma davalarında görevli ve yetkili mahkeme neresidir sorusunun yöneltildiği taşınmaza göre idare tarafından belirlenir. Taşınmazın kamulaştırılma kararı alındıktan sonra tapu siciline şerh düşülür. Tapu siciline şerh düşülmesi taşınmaz malın hak sahibinin yetkilerini kısıtlasa kamulaştırma sürecinde yapılmasının amacı bilgilendirmedir. Sonunda idare tarafından satın alma süreci tamamlanır.

Kamu Yararı Kararını ve Onayı Verecek Olan Merciler

Köy yararı, belediye yararı, devlet yararı, yükseköğretim kurulu yararı, ilçe yararı, kamu yararı gibi çeşitli durumlarda karar verecek olan merciler değişiklik gösterebilmektedir. Bunlar:

Kamu idareleri ve tüzel kişileri (İlgili bakanlık, köy ihtiyar kurulu, belediye encümeni, il daimi ercümeni, il idare kurulu, ilçe idare kurulu, yükseköğretim kurulu, cumhurbaşkanı),
Yönetim kurulu veya idare meclisi,
Köy, belediye, bakanlık,

şeklinde sıralanır. Kamu yararı kararını vali, rektör, kurul başkanı, TRT genel müdürü, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu başkanı gibi çeşitli kişiler onaylayabilir. Cumhurbaşkanı ve bakanlıklar tarafından ayrıca onaylanması gerekmez.

Kamulaştırma Türleri

Kısmen Kamulaştırma

Kamulaştırma davalarında görevli ve yetkili mahkeme neresidir konusu kamulaştırma türüne göre değişmektedir. Kamulaştırma yapılırken taşınmaz malın tamamı değil, yalnızca işe yarayacak olan kısım kamulaştırılır. Geriye kalan kısım yararlanmaya elverişli değilse bu işleme karşı otuz gün içinde yazılı başvuru yapılır ve kalan kısmın da kamulaştırılması istenebilir.

Trampa Yolu İle Kamulaştırma

İdarenin kamu hizmetine verilmemiş olan taşınmaz malları ile takas yapılmalıdır. Taşınmaz mallar arasındaki fark nakit olarak karşılanmalıdır.

Acele Kamulaştırma

Taşınmaz malın değeri bankaya yatırılarak taşınmaz mala el konulabilir. Taşınmaz mala el koyma kararı ise tapu müdürlüğüne bildirilir.

Özel Kişiler Lehine Kamulaştırma

Özel kişiler lehine kamulaştırma devlet tarafından yapılır. Malın bedeli özel kişi tarafından ödenir. Taşınmaz malın mülkiyeti özel kişiye geçer. Bu kamulaştırma valinin onaylanmasıyla gerçekleşir.

Kamulaştırma Bedelinin Tespiti

Taşınmazın bedeli idare mahkeme tarafından belirlenir. Bu bedel, malik (Mülkiyete sahip olan kişi) tarafından kabul edilirse sonradan dava açamaz veya bedel tespitinin yeniden yapılmasını isteyemez. İdare ve malik taşınmazın bedelinde anlaşamazsa mahkeme yoluyla çözümlenir.