Enerji hukukunda yer alan enerji politikaları nelerdir sorusu sürdürülebilir gelişmeyi temel alarak genel anlamda enerji arz güvenliğini sağlamak, rekabete katkı sağlamak, enerji çeşitliliğini geliştirmek ve çevrenin korunması amaçları ile yapılan politikalar bütünü şeklinde cevaplanabilir.
Enerji ve İlgili Hukuki Dokümanlar
Enerji kaynakları kullanılan malzemenin cinsine göre: Yenilenebilir enerji kaynakları ve yenilenemeyen enerji kaynakları şeklinde iki ana gruba ayrılır. Bununla beraber enerji kollarına baktığımız zaman genel olarak elektrik, doğalgaz, petrol ve sıvılaştırılmış petrol gazları (LPG) önümüze gelmektedir. Bu kapsamlarda Çevre Kanunu, Rekabet Hukuku, Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik, 2850 Sayılı Kamuda Enerji Performans Sözleşmelerine İlişkin Usul ve Esaslar ve Enerji Etiketlemesi Çerçeve Yönetmeliği enerji ile ilgili hukuki dokümanlardır. Bu bağlamda Enerji hukukunda yer alan enerji politikaları nelerdir ile ilişkili enerji politikaları ve ilgili kanunlar:
- 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu
- 5346 Sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun
- 5686 Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu
- 5015 Sayılı Petrol Piyasası Kanunu
- 4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu
- 4283 Sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun
- 3996 Sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun
- 3154 Sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının Teşkilat ve Görevler Hakkında Kanun
- 3096 Sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun
şeklinde sıralanabilir.
Türkiye’de Enerji Politikaları
Enerji hukukunda yer alan enerji politikaları nelerdir konusu beş temel enerji gelişim döneminde değerlendirilmektedir. Bu dönemlerden ilki İmtiyazlar ve Dağınık Uygulamalar Dönemi (1900-1970) olarak bilinir. Ardından ise Bütünleşme Dönemi gelmektedir. Bütünleşme Dönemi, başka bir deyişle Yarı Tekel Dönemi (1970-1982) olarak da adlandırılır. Diğer dönemler ise sırasıyla:
- Kamu Tekeli Dönemi (1982-1983)
- Özel sektöre açılım dönemi (1984-2001)
- Serbest Piyasa Dönemi (2001 ve sonrası)
şeklinde listelenebilir. Türkiye’de enerji politikalarının düzenlenmesinin öncüsü Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı olmuştur. 4951 sayılı kanun ile 1963’te kurulan bakanlık, 1983 yılında 186 sayılı kanun hükmünde kararname ile Bakanlık Teşkilat Kanunu düzenlenerek, 1985 yılında kabul edilen 3154 sayılı kanunla Bakanlık tam anlamıyla kurulmuştur. Enerji hukukunda yer alan enerji politikaları nelerdir konusu bakanlık tarafından yayınlanan stratejik plan kapsamında:
- Enerji Arz Güvenliği
- Enerji Verimliliği ve Enerji Tasarrufu
- Bölgesel ve Uluslararası Etkinlik
- Hammadde Tedarik Güvenliği
- Verimli ve Etkin Hammadde Kullanımı
- Yatırım Ortamının İyileştirilmesi
- Teknoloji, Ar-Ge ve İnovasyon Çalışmaları
olarak özetlenebilir.
Türkiye’nin enerji ve politikalarına bakıldığında dışa bağımlılık söz konusu olmakla beraber alternatif yöntem ve yollarda aranmaktadır. Bor, toryum, altın, doğal taş vb. gibi madenlerin çıkarılması ve işlenmesi için çalışmalar yürütülmektedir. Nükleer enerji santralleri kurulmaya başlanmış olup, bu kapsamda enerji hukukunda yer alan enerji politikaları nelerdir alanı ile ilgili enerji politikaları oluşturulmaktadır. Yine yenilebilir enerji kaynağı olan rüzgâr ve güneş enerjilerinden faydalanmak amacıyla farklı şehirlerde kullanımı yaygınlaşmaya başlamış olup, yapılan çalışmaların süreklilik arz etmesi için düzenlemeler yapılmaktadır. Türkiye’nin enerji stratejisinin uluslararası boyutunu oluşturan temel unsurlar ise:
- Artan talep ve dışa bağımlılığı dikkate alarak, petrol ve doğal gazın tedarikinde güzergâh ve kaynak çeşitlendirmesini sağlamak
- Bölgesel ve küresel enerji güvenliğine katkıda bulunmak
- Enerjide bölgesel ticaret merkezi olmak
- Enerji zincirinin her aşamasında sürdürülebilir kalkınma bağlamında sosyal ve çevresel etkileri dikkate almak
- Yerli ve yenilenebilir enerjinin elektrik üretimindeki payını artırmak
- Nükleeri enerji sepetimize dâhil etmek
olarak bilinmektedir.