Deniz ticaret hukuku ile ilgili hükümler Türk Ticaret Kanunu’ndaki Beşinci Kitabı başlığı altında düzenlenmiş olup, 931. maddenin birinci fıkrasında geminin tanımı kanun koyucu tarafından şöyle yapılmıştır:

• Yüzme özelliğine sahip, tahsis edilmiş olduğu amaç suda yüzmesini gerekli kılan, ayrıca pek küçük olmayan araçlara gemi denir. Kendiliğinden hareket etme imkânının bulunup bulunmaması bu durumu değiştirmez.

Ticaret gemisinin tanımı ise bu maddenin 2. Fıkrasında şöyle yer almıştır:

‘Suda belirli bir ekonomik çıkar sağlama amacına yönelik tahsis edilen yahut da bilfiil bu şekilde bir amaç için kullanılmakta olan bütün gemiler ticaret gemisidir. Kimin adına, kimin hesabına, kimin tarafından kullanıldığı ticaret gemisi sıfatına halâl getirmez.’

Devletler Hukuku’nda gemi hukuki bir işletme ve varlık kabul edilmiştir. Yüklerin ve yolcuların taşınmasında taşıyana oldukça mühim sorumluluklar ve görevler yüklenmiştir.

Geminin Can-Mal Sözleşmesi hükümleri uyarınca yüke ve denize elverişli hâle getirilmesi bunların başında gelir. Öte yandan taşıyanın gemiyi deniz yolculuğuna uygun bir şekilde, eksiksiz olarak donatması lâzımdır.

Seyri sefere elverişlilik belgeleri de bulunmalıdır. Bunlara hâiz olmak uluslararası kuralların ve Bağlı olduğu bayrak devletinin gereğidir.

Eğer bir ticaret gemisinin bahsi geçen belgeleri bulunmuyorsa onun ticari sefer yapması hukuken memnûdur.

Deniz Ticaret Hukuku Neleri Kapsar?

• Kurtarma yardım, hususi avarya, müşterek avarya, satma ve buna benzer deniz kazaları,
• Demuraj / laytime, charter-party,gemi kira ile ilgili anlaşmazlıklar ve incelemeler,
• Mortgage işlemleri,
• Gemi ipotek, terkin, tescil, alım-satım, finansman ve inşa işlemleri,
• Geminin ihtiyâtî haczi ve bu haczin tatbik edilmesinden doğan ihtilaflar,
• Navlun, kargo, konşimento konusundaki uyuşmazlıklar, bunlarla ilgili taşıma sözleşmeleri,
• PI ve tekne sigortası alanındaki bütün sözleşmelerin incelenmesi, bu husustaki davaların takibi,
• Yurt dışı ve yurt içindeki anlaşmazlıklar hakkındaki tahkim ve dava yargılamaları,
• Gemi adamları anlaşmazlıkları ve sözleşmeleri,
• Sigorta ve gümrük anlaşmazlıkları,
• Acentelerin sorumluluğuna yönelik davalar ve acentelik sözleşmeleri,
• Boğazlara yönelik; feneriye, harç, resim, vergi ücretlerine dair uyuşmazlıklar,
• Deniz ve çevre kirliliği anlaşmazlıkları,
• Gemi adamının ve yakıt alacaklarının tahsili,
• Stevedore sorumluluğu,
• Hapis hakkı tesisi,
• Surestaryave demuraj alacaklarına ya da sürelerine dair uyuşmazlıklar,
• Gemi ve yük üzerinde kanuni rehin hakkı, sorumluluğun sınırlandırılması, seferden men,
• Gemi adamının sorumluluğuna yönelik uyuşmazlıklar,
• Yük hasarları bunlardan bazılarıdır.

Bünyesinde profesyonel deniz ticareti hukuku avukatlarını ve hukuk danışmanlarını bulunduran MMT Hukuk, deniz ticaretiyle ilgili sorunlara âdil ve etkili çözümler sunar.

Türk sularında ve uluslararası sularda ortaya çıkan anlaşmazlıklar, MMT Hukuk tarafından hızlı bir biçimde, hukuka uygun olarak çözümlenir.

Deniz Ticaret Hukuku ile İlgili Hükümler

Gemiler taşınmaz ve taşınır eşya ayrımı bakımından sicil kaydının bulunup bulunmadığına bakılmaksızın taşınır eşya vasfında değerlendirilir. Fakat bu kuralın bazı istisnaları söz konusudur.

Taşınmazlara ilişkin İcra İflas Kanunu’nda yer alan hükümlere tâbî olacağı sarih bir biçimde belirtilmiş gemilere taşınır hükümleri uygulanmaz.

Türk Medeni Kanunu’nun 429/2. Maddesinde rehin, alım, satım hükümleri düzenlenmiştir. Madde 444 ise taşınmazların satılması ile ilgili olup, madde 523’de güvence ve ön mirasçı ele alınmıştır. 635. maddede mirasın olağan usul yöntemiyle tasfiyesi hâlinde de gemi inşasının sona ermiş olup olmadığına bakılmadan taşınmaz hükümleri uygulanacağı ve gemilere ait sicillerin tapu siciline yönelik hükümler çerçevesinde değerlendirileceği bildirilmiştir.

Deniz Ticareti Hukuku Davalarına Hangi Mahkeme Bakar?

Deniz ticareti hukukunu ilgilendiren alanlarda meydana gelen uyuşmazlıklar için görevli ve yetkili mahkeme 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’yla belirlenmiştir.

Göreve ilişkin düzenlemeye yer verilen 5. Maddenin 2. Fıkrası göz önünde bulundurularak, bu davalarla ilgilenmeye asliye ticaret mahkemeleri yetkili kılınmıştır.

Lâkin hususi olarak yetkilendirilen bir asliye ticaret mahkemesi mevcut değilse o zaman devreye asliye hukuk mahkemesi girecektir.

Deniz Ticaret Hukuku ile İlgili Bazı Kavramlar

Deniz ticareti hukuku alanına giren konuların daha kolay ve net anlaşılabilmesi için şu mefhumları bilmek önem taşır:

Gemi Adamı

Bu kapsama;

• Tayfalar,
• Gemi zabitleri,
• Kaptanlar,
• Gemide görevlendirilen diğer personeller dâhil edilir.

Gemi Adı

Geminin adını ilk Türk mâliki tescil ettirir. Bu ad serbestçe belirlenebilmesine rağmen farklı bir gemi ile karışıklık yaşanmasına mahâl verilmemesi için dikkatli olunmalıdır.

Gemi adının tescil işlemi tamamlandıktan ve tasdiknâme alındıktan sonra ismi bir daha değiştirilmek istenecek olursa, bunun için Bakanlığın izni gerekir.

Bordaya gemi adına ilâveten bağlama limanının yazılması da şarttır. Yoksa kaptan aleyhine para veya hapis cezası yaptırımı öngörülmüş durumdadır.

Gemi ismi; geminin gövdesi üzerine kolayca okunacak, bozulmaz, silinmez harflerle yazılmalıdır. Bu da yine mecburi kılınmıştır.

Türk Gemisi

Bir geminin Türk gemisi sayılabilmesi için şu şartlardan biri aranır:

• Sadece Türk vatandaşına ait olması,
• Elbirliğiyle mülkiyet mevcutsa mâliklerden çoğunun Türk vatandaşı olmaları,
• Paylı mülkiyet söz konusu ise, payların büyük bir kısmının Türk vatandaşına ait olması,
• Türk kanunlarına uygun olarak kurulan tüzel kişiliğe sahip vakıflardan, derneklerden, kurumlardan ve kuruluşlardan yönetim organını meydana getiren kişilerin ekserîsinin Türk vatandaşı gemiler (Şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunduğu gemiler de bu kapsama dâhildir. Sermayesi paylara bölünmüş ve anonim şirketlerde payların çoğu kısmının nâma yazılı olduğu, yabancıya devrin şirket yönetim kurulu iznine bağlı tutulduğu kimselere ait gemiler de yine bu çerçevede ele alınır.)

Ayrıca;

• Bir gemi Türk siciline tescil edilen donatma iştirâkine ait ise,
• İştirâkin yönetimine yetkili paydaşların çoğu Türk vatandaşlardan oluşuyorsa,
• Paydaşların yarısından fazlasını Türk vatandaşlar meydana getiriyorsa o gemi de Türk gemisi sayılır.

Türk Gemisi ve Türk Bayrağı Çekme Hakkı

Her Türk gemisi Türk bayrağı çekebilir. Bu hüküm, Türk Ticaret Kanunu’ndaki 940. Numaralı maddede zikrolunmuştur.

Türk bayrağı çekme hakkını ispat etmek ve belgelemek için gemi tasdiknâmesine ihtiyaç vardır.

Henüz gemiye ait tasdiknâme alınmamış ise bu durumda Türk bayrağı çekme hakkı olmayacaktır.

Yolculuk boyunca geminin içerisinde gemi tasdiknâmesinin bulunması zorunludur. Yahut bunun yerine tasdiknâmenin sicil müdürlüğü tarafından onaylanmış örneği veya bayrak şahâdetnâmesi de olur.

Fakat bazı gemilerde bayrak şahâdetnâmesi yahut bayrak tasdiknâmesi alma mecburiyeti bulunmaz.

O gemi türleri şöyle sıralanabilir:

• 18 gros tonilatodan daha küçük yatlar ve gemiler,
• Eğitim-öğretim amacına tahsis edilmiş gemiler,
• Bilim amacına tahsis olunan gemiler,
• Spor veya gezi amaçlarına yönelik gemiler,
• Denizci yetiştirme gemileri.

Bunlar tasdiknâme ya da şahâdetnâme olmadan Türk bayrağı çekme salâhiyetine sahiptir.

Türk Bayrağı Çekme Hakkı Kaybedildiğinde Ne Yapılması Gerekir?

Durum gecikmeden Bakanlığa bildirilmelidir. Duruma göre müsteşarlık Türk bayrağının çekilmesine belli bir süre daha müsaade edebilir. (İzin süresi en fazla 6 ay ile sınırlıdır.)

Bir gemi yurt dışından satın alınmışsa, yolculuğa çıkmadan evvel geminin bulunduğu bölgede yer alan Türk Konsolosluğuna müracaat edilmeli ve bayrak şahâdetnâmesi alınmalıdır. Yoksa Türk bayrağını çekmeleri mümkün olmaz.

Bayrak şahâdetnâmesi maximum bir sene için verilebilir. Fakat süre mücbir hallerde uzatılabilir.

Gemi kaptanı şahâdetnâme veya tasdiknâme olmadan Türk bayrağını çekerse, adlî para cezasıyla veya hapisle cezalandırılmasına hükmolunur.